قالَ فَذُوقُوا الْعَذابَ بِما كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ » ) * - گفتند : « بله ، به پروردگار ما سوگند . گفت پس بچشيد عذاب را به كيفر كفرى كه مىورزيديد و حقى كه پنهان مىداشتيد » . * ( « قَدْ خَسِرَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِلِقاءِ اللَّه . . . » ) * در مجمع البيان مىگويد : هر چيزى را كه ناگهانى پيش آيد « بغت » گويند ، مثلا گفته مىشود : « بغتة الامر - فلان امر ناگهانى براى او پيش آمد » . و به همين معنا است ساير مشتقات آن . « 1 » راغب هم در مفردات در باره معنى « حسرت » گفته است : « حسر » عبارت است از كنار زدن لباس از هر چيزى كه ملبس به آن است ، گفته مىشود : « حسرت عن الذراع - يعنى آستين را از ذراع بالا زدم » و « حاسر » كسى را گويند كه زره بر تن و كلاه جنگى بر سر نداشته باشد ، و « محسرة » به معناى جاروب است - تا آنجا كه مىگويد - خسته و فرسوده را هم كه حاسر مىخوانند براى اين است كه اندازه تواناييش براى ديگران معلوم شده - تا آنجا كه مىگويد - و حسرت به معناى اندوه و ندامت بر امرى است كه فوت شده باشد ، و ارتباط اين معنا با معناى كشف از اين راه است كه گويد شخص اندوهناك برايش كشف شده و پى برده به جهلى كه او را وادار نمود به ارتكاب كارى كه مرتكب شده ، و يا از اين راه است كه قوايش از فرط اندوه و ندامت بر ما فات منحسر ( ضعيف ) شده و يا از تدارك آن دچار حسر ( خستگى ) گشته است ، اين بود آن مقدارى كه از كلام راغب در معناى كلمه « حسر » محل حاجت بود . « 2 » و نيز در باره معناى « وزر » مىگويد : « وزر » - به فتح واو و زاء - پناهگاه در كوه را گويند ، در قرآن كريم هم كه فرموده : « كَلَّا لا وَزَرَ إِلى رَبِّكَ يَوْمَئِذٍ الْمُسْتَقَرُّ » « 3 » به همين معنا آمده ، و « وزر » - به كسر واو و سكون زاء - به معناى سنگينى است ، و رابطه بين اين لغت و لغت « وزر » شباهتى است كه سنگينى با كوه دارد . و لذا گناه را هم « وزر » مىخوانند و هم از آن به ثقل تعبير مىكنند . از جمله آياتى كه در آن « وزر » به معنى گناه به كار رفته آيه « لِيَحْمِلُوا أَوْزارَهُمْ كامِلَةً » « 4 » مىباشد . هم چنان كه در آيه « وَلَيَحْمِلُنَّ أَثْقالَهُمْ وَأَثْقالًا مَعَ أَثْقالِهِمْ » « 5 » نيز به اين معنا به

--> ( 1 ) مجمع البيان ج 3 ص 46 ط بيروت . ( 2 ) مفردات راغب ص 118 . ( 3 ) حاشا پناهگاهى نيست ، امروز قرارگاه نزد پروردگار تو است . سوره قيامت آيه 12 ( 4 ) تا به طور كامل گناهان خود را حمل كنند . سوره نحل آيه 25 ( 5 ) تا حمل كنند - و البته خواهند كرد - اثقال خود را و اثقالى را با اثقال خود . سوره عنكبوت آيه 13